К 97-ой годовщине Арбитражного решения Вудро Вильсона

ԱՄՆ 28-րդ Նախագահ Վուդրո Վիլսոնի կայացրած Իրավարար վճռի տարելիցի կապակցությամբ

2017 թ. նոյեմբերի 22-ին լրանում է ԱՄՆ 28-րդ Նախագահ Վուդրո Վիլսոնի կայացրած Իրավարար վճռի 97-րդ ամյակը, որի ամբողջական անվանումն է՝ «Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահի որոշումը Թուրքիո եւ Հայաստանի միջեւ սահմանի, Հայաստանի ծով ելքի եւ հայկական սահմանին հարակից թուրքական տարածքի ապառազմականացման վերաբերյալ»:

Հայկական պահանջների ու իրավունքների խնդիրները ներկայացվել, քննարկվել եւ դրանց վերաբերյալ որոշումներ ընդունվել են 1920 թ.-ին՝ Փարիզի Խաղաղության վեհաժողովում, որոնք տեղ են գտել նաեւ Սեւրի Խաղաղության պայմանագրում եւ ԱՄՆ Նախագահ Վուդրո Վիլսոնի կայացրած Իրավարար վճռում:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո պատերազմում հաղթած պետությունները՝ խաղաղության պայմանագիր մշակելու եւ կնքելու նպատակով հրավիրեցին Փարիզի Խաղաղության վեհաժողովը, որն ընդհատումներով տեղի ունեցավ 1919 թ. հունվարի 18-ից մինչեւ 1920 թ. հունվարի 21-ը: Վեհաժողովին մասնակցում էին Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի, Իտալիայի, Ճապոնիայի, Բելգիայի, Բրազիլիայի, Հունաստանի, Լեհաստանի, Չեխոսլովակիայի, Սերբերի, հորվաթների եւ սլովենների թագավորության, Ռումինիայի, Հեջազի եւ այլ երկրների ներկայացուցիչներ։ Խաղաղության հիմնական պայմանները ձեւակերպում էին Ֆրանսիայի վարչապետ Կլեմանսոն, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Լլոյդ Ջորջը եւ ԱՄՆ նախագահ Վիլսոնը։

1919 թվականի փետրվարին Փարիզում գտնվող հայկական երկու պատվիրակությունները՝ Ազգային պատվիրակությունը Պողոս Նուբարի գլխավորությամբ եւ Հայաստանի Հանրապետության պատվիրակությունը Ավետիս Ահարոնյանի, ներկայացան դաշնակիցներին՝ խնդրելով ճանաչել հայերի ազգային պահանջները։ Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարար Ս․ Պիշոնը հայ պատվիրակներին առաջարկեց հուշագիր պատրաստել։ 1919 թվականի փետրվարի 12-ին ներկայացվեց «Հայկական պահանջների հուշագիր» հետեւյալ բովանդակությամբ․ Հայկական անկախ պետության ճանաչում՝ հայկական 7 նահանգների, Կիլիկիայի եւ Կովկասի Հայկական Հանրապետության հողամասերի միացումով։

1920 թվականի հունվարի 19-ին վեհաժողով հրավիրվեցին հայկական երկու պատվիրակությունների ղեկավարները՝ Պողոս Նուբարը եւ Ավետիս Ահարոնյանը, որտեղ նրանց տեղեկացրին, որ Փարիզի Խաղաղության վեհաժողովը «դե ֆակտո» ճանաչում է հայկական պետության անկախությունը: Անկախության ճանաչումը ձեւակերպված էր այսպես.
1) Դաշնակիցների Գերագուն Խորհուրդը հայտարարությամբ տեղեկացնում է, որ ճանաչում է Հայկական պետության կառավարությունը, որպես փաստացի կառավարություն,
2) որոշված է, որ ճանաչումը չի կանխորոշում Հայկական պետության սահմանների հարցը:

Սեւրի Խաղաղության պայմանագրի 88-րդ եւ 89-րդ հոդվածներում նշված է.
«Հոդված 88. Թուրքիան հայտարարում է, որ ճանաչում է Հայաստանը, ինչպես այդ բանն արդեն արել են Դաշնակից տերությունները, որպես ազատ եւ անկախ պետություն»:
«Հոդված 89. Թուրքիան եւ Հայաստանը, ինչպես եւ Բարձր պայմանավորվող կողմերը, համաձայնվում են Էրզրումի, Տրապիզոնի, Վանի եւ Բիթլիսի վիլայեթներում Թուրքիայի եւ Հայաստանի միջեւ սահմանատումը թողնել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների որոշմանը եւ ընդունել ինչպես նրա որոշումը, նույնպես եւ այն բոլոր միջոցառումները, որոնք նա կարող է առաջարկել Հայաստանին դեպի ծով ելք տալու եւ հիշյալ սահմանագծին հարող օսմանյան բոլոր տարածքների ապառազմականացման վերաբերյալ»:

1920 թ. նոյեմբերի 22-ին ԱՄՆ 28-րդ Նախագահ Վուդրո Վիլսոնը ստորագրել է «Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահի որոշումը Թուրքիո եւ Հայաստանի միջեւ սահմանի… վերաբերյալ» Իրավարար վճիռը եւ այն կնքել ԱՄՆ-ի մեծ կնիքով:

Դյուրին է նկատել, որ հայոց իրավունքների մասով 1920 թ. ընթացքում՝ Փարիզի Խաղաղության վեհաժողովում եւ Սան Ռեմոյի կոնֆերանսում ընդունվել են որոշումներ, որոնք տեղ են գտել. ինչպես Սեւրի Խաղաղության պայմանագրում, այնպես էլ ԱՄՆ Նախագահ Վուդրո Վիլսոնի կայացրած Իրավարար վճռում:

Այդ որոշումները կայացվել են, սակայն առ այսօր դեռ չեն իրականացվել:

Հայերին տրված իրավունքները պաշտպանելու եւ կյանքի կոչելու համար է, որ 2004–2014 թթ. ընթացքում ձեւավորվում է ազգային-պետական նոր օրակարգ, երբ 2004 թ. դեկտեմբերի 17–ին՝ Շուշիում, հիմնադրվում է Արեւմտյան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդը: Նույն օրն ընդունվում է հռչակագիր Արեւմտյան Հայաստանի հայերի ինքնորոշման իրավունքի վերաբերյալ, իսկ 2007 թ.՝ հռչակագիր Արեւմտյան Հայաստանի հայերի իրավունքների վերաբերյալ, որպես Հայկական լեռնաշխարհի բնիկներ: 2011 թ. փետրվարի 4–ին հայտարարվում է Արեւմտյան Հայաստանի Կառավարության կազմավորման գործընթացի սկիզբը: 2014 թ. հունվարին, նախօրոք կայացած ընտրություններում, 41 երկրներից ընտրողներ ընտրում են 64 պատգամավորների, որոնց միջոցով ձեւավորվում է Արեւմտյան Հայաստանի Ազգային Ժողովը (Խորհրդարանը), որն իր հերթին ընտրում է Արեւմտյան Հայաստանի նախագահ եւ հաստատում վարչապետի թեկնածությունը:

Մնում է միայն հաստատագրել, որ թե Հայկական Հարցի վերջնական լուծման եւ թե Մերձավոր Արեւելքում կայուն ու երկարատեւ խաղաղություն հաստատելու համար հարկավոր է կյանքի կոչել եւ իրականացնել, ինչպես Սեւրի Խաղաղության պայմանագրի հոդվածները, այնպես էլ Հայաստան պետության վերաբերյալ կայացված բոլոր որոշումները:

Տիգրան Փաշաբեզյան
Արեւմտյան Հայաստանի Հանրապետության Վարչապետ
22.11.2017 թ.

К юбилею Арбитражного решения президента США Вудро Вильсона
22 ноября 2017 г. исполняется 97 лет Арбитражному решению 28-ого президента США Вудро Вильсона, полное название которого “Решение Президента Соединенных Штатов Америки о границе между Турцией и Арменией, о выходе Армении к морю и о демилитаризации турецкой территории, прилегающей к армянской границе”.

Требования и права Армении были представлены, обсуждены и по ним были приняты решения на Парижской мирной конференции 1920 г., затем эти решения были отражены также в Севрском мирном договоре и Арбитражном решении президента США Вудро Вильсона. После окончания Первой мировой войны страны-победители созвали в Париже мирную конференцию для разработки и заключения мирного договора. Конференция с перерывами проработала с 18 января 1919 г. до 21 января 1920 г. В работе конференции принимали участие представители Великобритании,Франции, США, Италии, Японии, Бельгии, Греции, Польши, Чехословакии,Королевства сербов, хорватов и словенцев, Румынии, Хиджаза и других стран. Основные положения мирного договора были сформулированы премьер-министром Франции Ж. Клемансо, премьер-министром Великобритании Ллойд Джорджем и президентом США Вудро Вильсоном. В феврале 1919 г. находящиеся в Париже две армянские делегации -Национальная делегация во главе с Погосом Нубаром и делегация Республики Армении во главе с Аветисом Агароняном встретились с союзниками с просьбой признания национальных прав армян. Министр иностранных дел Франции С. Пишон предложил армянским делегациям подготовить соответствующий меморандум. 12 февраля 1919 г. был представлен “меморандум армянских требований”, в котором содержалось предложение признания независимости армянского государства в составе 7 армянских вилайетов с присоединением к ним Киликии и территории кавказской Республики Армении. 19 января 1920 г. на конференцию были приглашены руководители обеих армянских делегаций Погос Нубар и Аветис Агаронян. Им сообщили, что Парижская мирная конференция “де-факто’ признает независимость армянского государства. Признание было сформулировано следующим образом:

“1. Верховный совет стран-союзниц извещает, что признает правительство Армянского государства как фактическое правительство страны,
2. Решено, что признание не предопределяет вопрос границ Армянского государства”. В 88-ой и 89-й статьях Севрского мирного договора отмечается: “Статья 88. Турция объявляет, что признает Армению, подобно тому, как это уже сделали Союзные державы, в качестве свободного и независимого государства. Статья 89. Турция и Армения, как и и высокие договаривающиеся стороны, соглашаются оставить вопрос разграничения между Турцией и Арменией в Эрзрумском, Трапезундском, Ванском и Битлисском вилайетах на усмотрение Соединенных Штатов Америки и согласны принять как само это решение, так и все те действия, которые они (США) могут предложить для предоставления Армении выхода к морю и демилитаризации всех османских территорий, прилегающих к указанной границе”.

22 ноября 1920 г. 28-ой президент США Вудро Вильсон подписал арбитражное “Решение Соединенных Штатов Америки о границе между Турцией и Арменией…” и поставил под ним большую печать США. Легко заметить, что по части армянских прав на Парижской мирной конференции и на Конференции в Сан-Ремо приняты решения, нашедшие свое отражение как в Севрском мирном договоре, так и в Арбитражном решении президента США Вудро Вильсона. Эти решения приняты, но по сей день не реализованы. Именно для защиты и претворения в жизнь прав, данных армянам, в 2004-2014 гг. формулируется новый национально-государственный регламент:17 декабря 2004 г. в Шуши формируется Национальный совет Западной Армении. В тот же день принимается Декларация о праве на самоопределение армян Западной Армении, а в 2007 г. – Декларация прав армян Западной Армении как автохтонов Армянского нагорья. 4 февраля 2011 г. объявляется о начале процесса формирования Правительства Западной Армении. В январе 2014 г проводятся выборы, на которых выборщики из 41 страны избирают 64 депутата, из которых формируется Национальное собрание (парламент) Западной Армении. НС, в свою очередь, выбирает президента Западной Армении и утверждает кандидатуру премьер-министра. Остается только констатировать, что как для окончательного решения Армянского вопроса, так и установления прочного и постоянного мира на Ближнем Востоке необходимо претворить в жизнь как статьи Севрского мирного договора, так и всех других решений, принятых по армянскому государству.
Тигран Пашабезян,
премьер-министр Республики Западная Армения.
22.01.2017 г.

 

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: